100 Yıllık Cumhuriyet Azerbaycan  

Mayıs 27, 2018 0 Yorum Analizler , Kafkasya 786 Görüntülenme
100 Yıllık Cumhuriyet Azerbaycan  

28 Mayıs 1918 yılında Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin kurulması bugünün Azerbaycan tarihinin en önemli günü olarak kutlanmasını sağladı. Doğu Müslüman dünyasında ilk demokratik cumhuriyetin kurulduğu bu gün Azerbaycan’da Cumhuriyet Günü olarak kutlanıyor. Her yıl büyük coşku ile kutlanan bu tarihin, bu yıl 100. yıldönümü kutlanacak.

1917 yılında Rusya İmperatorluğu`nun devrilmesiyle Zakafkasya Cumhuriyeti kuruldu. 27 Mayıs 1918 yılında ise Zakafkasya Müslüman Konseyi Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etme kararını aldı. Zakafkasya Müslüman Konseyinin ismi değişerek Azerbaycan Milli Şurası, başka deyişle Azerbaycan Parlamentosu oldu.

Bununla da Azerbaycan tarihinde ilk parlamento kuruldu ve ilk parlamentolu cumhuriyetin temeli atıldı. Aynı zamanda Milli Şura’nın riyaseti kurulu ve başkanı seçildi.

Mehmet Emin Resulzade Milli Şura’nın başkanı oldu. 28 Mayıs’ta Hasan Bey Ağayev’in başkanlığı ile Azerbaycan Milli Şura’sının tarihi toplantısı yapıldı. Toplantıya katılan Hasan Bey Ağayev, Mustafa Mahmudov, Feteli han Hoyski, Halil Bey Hasmemmedov, Hemid Bey Şahtahtinski ve parlamentonun diğer üyeleri Azerbaycan’ın İstiklal Beyannamesi’ni kabul ettiler. Beyanname aşağıdaki konulara değinmekteydi:

  1. Bugünden itabaren Azerbaycan halkı hakimiyyet hakkına sahip olduğu gibi, Güneydoğu Zakafkasya topraklarının ait olduğu Azerbaycan Cumhuriyeti de bağımsız bir devlettir.
  2. Bağımsız Azerbaycan devletinin yönetim şekli Halk Cumhuriyeti’dir.
  3. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti bütün milletlerle, özellikle sınır komşularıyla sıcak ilişkiler kurmak azmindedir.
  4. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti milletine, meshebine, sınfına, statüsüne, cinsine bağlı olmaksızın sınırları içerisinde yaşayan bütün vatandaşlarına siyasi hukuklar ve vatandaşlık hukuku vermektedir.
  5. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan bütün milletlerin serbest gelişimi için geniş imkanlar sunmaktadır.
  6. Milli Meclis (Parlamento) kurulana kadar Azerbaycan’ın başında halkın seçtiği Milli Şura ve Geçici hükumet durmaktadır.

Aynı zamanda bu toplantıda Azerbaycan Milli Şura’sı Feteli han Hoyski’nin başkanlığıyla Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin Geçici hükumeti kuruldu. 23 aylık kısa bir sürede Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin milli marşı, arması, bayrağı kabul edilerek Türk dili devlet dili ilan edildi. Devlet kuruculuğunda Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin attığı önemli adımlardan biri de milli ordunun kurulmasıydı. Bu işte Osmanlı devletinin büyük yardımları olmuştur.

Nuri Paşa’nın komutanlığıyla Gence şehrinde kısa zamanda askeri birlik kuruldu. Artık 1920’nin başlarında  Azerbaycan ordusunda 40 bin asker vardı. Bunun 10 bini süvari orduydu. Şu an Azerbaycan’da 9 Kasım Bayrak Günü, 26 Haziran Ordu Günü olarak kutlanmaktadır. Diğer büyük adın 1919 yılında Bakü Devlet Üniversitesi’nin kurulmasıydı. Aynı zamanda 100 genç devlet hattıyla yurt dışına eğitim amaçlı gönderildi.

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti basınla ilgili de pek çok adımlar attı. 1919 yılında basınla ilgili kanun kabul edildi. O yıl artık Azerbaycan’da 80 gazete ve dergi yayınlanmaktaydı. Bunlardan 39’u Azerbaycan Türkçesindeydi.

Aynı zamanda Azerbaycan Halk Cumhuriyeti kadınlara seçim hakkı tanıyan ilk cümhuriyetti.

Fakat Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin ömrü uzun süremedi. Rusya’da hakimiyeti ele geçiren Bolşevikler 1920 28 Nisan tarihinde 100 binlik orduyla Azerbaycan’ı işgal ettiler. Bununla da Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin faaliyeti durduruldu.

 “Kuzgunların o güvercinin sinesini delmesine izin vermeyin”

Cumhuriyetin kurucularının bazıları yurt dışına göç etti, bazıları Paris Barış Konferansından dönemedi ve Fransa’da kaldı. Ülkede kalıp yakalananlar ise ya sürgün edildi, ya da öldürüldü. Yurt dışına göç edenler cumhuriyeti yeniden kurmak için çok çaba sarf etseler de seslerini duyuramadılar. Özellikle Mehmet Emin Resulzade, bu amaçla Türkiye’de ve Avrupa’da birçok derneklerle, dergi ve gazetelerle yıllarca faaliyet gösterdi. Ölüm yatağında bile “Kuzgunların o güvercinin sinesini delmesine izin vermeyin” diyen önder, 6 Mart 1955 yılında Ankara’da vefat etti.

Sonunda 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin yıkılmasıyla Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti.

ORHA olarak Azerbaycan halkının 100 yıllık Cumhuriyet Günü’nü kutluyoruz.

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!