Afganistan Kırgızları’nın Dünü Bugünü

Aralık 12, 2017 0 Yorum Analizler , Türkistan 1234 Görüntülenme

Afganistan’ın Kuzey Doğusu-Pamir bölgesindeki sert çevre içerisinde yüzlerce yıldır yaşayan Pastoralistler, Afganistan’daki kalan Kırgızlardır. Sovyet sonrası Kırgızistan, milliyetçi söyleminin bir parçası olarak, Afganistan’daki Kırgızların ana vatanlarına geri döndürülmeleri için çaba gösterdiğini söylese de bu uygulamada pek fazla görülmüyor.

Göçebe Kırgızlar

Afganistan’da yaşayan Kırgızları nüfusun geri kalanından ayıran ilk önemli farkı üzerinde hayatlarını kurdukları topraklar olmuştur. 1,500 – 2,000 civarında nüfusa sahip olan Kırgızlar, Sünni Müslümanlardır. Büyük ve Küçük Pamir Dağlarında 4.000 metre yükseklikte (yuvarlak keçe çadırları) yaşıyorlar. Badakhshan eyaletinin Afganistan’daki Wakhan ilçesinde “aban e donya” (Dari, yani dünyanın çatısı anlamına geliyor) denilen şey budur. Pamir bölgesinde yaşayan Kırgızlar, “dikey göçebeler” olarak bilinirler. Her yıl koyu kış mevsimlerinden (qeshlaq) daha yüksek yaz otlaklarına (ailaq) geçerler. Yani Afganistan Kırgızları da göçebedirler.

Wakhan Neresi?

Wakhan, dünyanın en yüksek dağ sıralarından üçünün birleştiği “Pamir Knot” un bir parçası. Hindu Kuş (Afganistan ve Pakistan’ı kapsıyor), Karakorum (Çin, Hindistan ve Pakistan) ve Pamir (Afganistan, Çin, Kırgızistan, Pakistan ve Tacikistan). Wakhan bölgesi, Wakhan Koridoru, Büyük Pamir ve Küçük Pamir’i kapsar. Kırgızların en yakın komşuları, İsmaili Şii Müslüman Wakhis toplulukları olup, bir kat daha aşağıda tarımla uğraşan 2.000-3.000 metre Wakhan Koridorunda yoğunlaşmaktadırlar. Wakhi dilinin gelişimi üzerine çalışan ve Badakhshan’ın başkenti Faizabad’dan konuşan Afganistan Bilimler Akademisi üyesi Khair Mohammad Haidari’ye göre Wakhis ve Kırgızların ağırlıklı olarak takas (hayvancılık ve tarımsal ürünler) temelinde samimi ilişkileri vardır.

Kırgız Göçebelerin Kısa Tarihi

Yaşadıkları toprak ve Afganistan’ın çok etnikli toplum yapısında Kırgızların öne çıkmasını sağlayan etnik özelliklilik değil. Onları Pamir alanına getiren olaylar daha da çarpıcıdır. Bazıları ondan sonra da kovalanmış, bazıları ise orada tutunmayı başarabilmişlerdir.

Ataları, 1917 Bolşevik ve 1949 Çin devrimlerinin ardından kışlık bölgelerini Türkistan (özellikle Kırgızistan ve Tacikistan) ve Çin’i (başta Sincan) terk etti. Daha sonra Wakhan’da Afganistan’ın SSCB ve Çin Halk Cumhuriyeti ile olan sınırları 1920’lerde ve 1940’larda askeri olarak mühürlenmiş olan bu bölgede sıkışıp kaldılar.

Afganistan Kırgızları çoğunlukla göçebe ve geleneksel yaşam biçimlerini korumak için Komünizm ile zorla yönetilen kolektifleştirmeden kaçmışlardır.

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!