Bir Özgürlük Öyküsü: Türkistan Milli Muhtar Cumhuriyeti

Kasım 28, 2017 0 Yorum Analizler , Türkistan 2034 Görüntülenme

Bundan tam 100 sene önce, 27 Kasım 1917’de özgürlük arzusundaki Türkistanlıların ilk cumhuriyeti – Türkistan (başka adıyla Hokand) Milli Muhtar Cumhuriyeti kurulmuştu.

26-29 Kasım 1917 tarihinde Hokand şehrinde (şimdiki Özbekistan sınırları içerisinde bulunuyor) Türkistan Müslümanları olağanüstü kurultayı düzenlendi ve bu kurultayda Muhtar Cumhuriyetin kurulduğu ilan edildi. Kazak Türk’ü, mühendis Muhammetcan Tınışpayev yeni hükümetin ilk başkanı oldu. Kısa süreden sonra onun yerini başka bir Kazak siyasetçi Mustafa Şokay aldı.

Hive, Hokand ve Buhara Hanlıklarının toprakları üzerinde kurulan Türkistan Milli Muhtar Cumhuriyetinin hükümeti ileride diğer iki Türk bölgesi olan Alaş Orda ve İtil-Ural ile birleşmeyi öngörüyordu. Muhtariyetin yüzölçümü yaklaşık 1 110 000 km2, nüfusu 4.8 milyon idi.

Türkistan’ın Kadir Gecesi

Türkistan halkı Muhtar Cumhuriyeti çok büyük bir coşkuyla karşıladı. Ünlü ceditçi, Buharalı aydın Abdurrauf Fitrat cumhuriyetin kurulduğu 27 Kasım gecesini “Türkistan’ın Kadir gecesi” olarak adlandırdı. Şair Çolpan “Azad Türk Bayramı” adı altında cumhuriyetin Milli Marşını yazdı:

Göz açın, bakın her yan!

Kardeşler, nasıl zaman!

Sevince doldu cihan!

Feda bu günlere can!

Türkistanlı – şanımız, Turanlı – unvanımız,

Vatan bizim canımız, feda olsun kanımız!

Lenin’in Vaatlerine İnandılar !

Türkistan Milli Muhtar Cumhuriyetinin kurucuları Lenin önderliğindeki Bolşeviklerin 1917 devriminden sonra verdikleri şu vaatlere inanmışlardı:

“Biz size Rusya ve Doğu’nun emekçi ve mazlum Müslümanlarına müracaat etmekteyiz. Rusya Müslümanları, Volga Boyu ve Kırım Tatarları, Sibirya ve Türkistan halkları, Kafkas Türkleri ve Tatarları, Kafkas Çeçenleri ve dağlık bölge ahalisi, Rusya Çarları tarafından cami, mescit ve ibadethaneleri viraneye çevrilen, itikat-inanç ve örf-adetleri çiğnenenler, bundan sonra sizin itikat-inanç ve örf-adetlerinizden, sizin milli ve medeni kurumlarınızdan hür şekilde faydalanabilirsiniz. Kendi milli hayatınızı hür ve istediğiniz şekilde kurabilirsiniz. Sizin bunu yapmaya hakkınız vardır. Sizin kendi memleketinizde kendinizi yönetmeniz gerekli. Siz kendi hayatınızı ve sosyal yaşam tarzınızı hiçbir engel olmadan serbestçe kurmanız gereklidir.’’

 Lenin sözünde durmadı

Türkistanlıların hatta özerk cumhuriyet kurmasına bile tahammül edemediler. Türkistan Milli Muhtar Cumhuriyeti varlığını sadece 72 gün sürdürebildi. 19 Şubat 1918’den itibaren 3 gün boyunca Hokand top atışına tutuldu ve şehirde yangınlar çıkarıldı. Şehrin tamamı harabeye çevrildi. Yalnız Hokand’da üç gün içinde 10.000’den fazla kişi Kızıl Ordu ve Taşnak Ermenilerin saldırılarıyla şehit edildi. Saldırganlar hiç kimseye, hatta yaşlılar, kadınlar ve çocuklara bile acımamıştır. Dönemin gazeteleri Hokand sokaklarının kan nehrine döndüğünü yazmıştır.

Türkistan Milli Muhtar Cumhuriyeti acımasızca ortadan kaldırıldı. Böylelikle Bolşevik Ruslar, Çar Rusya’nın sömürgeciliği siyasetini devam ettireceğini, Lenin ve çevresindekilerin ikiyüzlülüğünü göstermiş oldu.

Ancak asırlar geçmiş olsa da Türk milletinin gönlünde Türkistan Milli Muhtar Cumhuriyeti Türkistan’da milli demokrasinin başlangıç noktası olarak hep tarihte kalacaktır.

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!