Gagauzlar ve Gagauz Diasporası

Ocak 20, 2020 0 Yorum Analizler , Balkanlar 150 Görüntülenme
Gagauzlar ve Gagauz Diasporası

Günümüzde Gagauzlar geniş bir coğrafyada dağınık olarak yaşamaktadırlar. Dünyanın dört bir köşesine dağılan Gagauz Türkleri, en kalabalık olarak “Bucak” adı verilen bölgeye yerleşmişlerdir. Bucak bölgesi günümüz Moldova’nın güneyi ile Ukrayna’nın güneyinde bulunmaktadır. Bununla birlikte Gagauzlar; Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Beyaz Rusya, Rusya, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Türkiye, Brezilya, Arjantin, İspanya, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri gibi birçok ülkede dağınık olarak yaşamaktadırlar.

Moldova Cumhuriyeti’nde yaşayan Gagauzlar, 1994 yılında oluşan Gagauz Yeri Özerk Bölgesi’nde yaklaşık 160.000 nüfus ile varlığını sürdürmektedirler.

Ukrayna’da yaşayan Gagauzlar

Moldova’dan sonra Gagauzlar en kalabalık olarak Ukrayna’da yaşamaktadır. Ukrayna’da 2001 yılında yapılan nüfus sayımı sonuçlarına göre 32.000 Gagauz yaşamakta ve bunlardan 27.600’ü sadece Odessa bölgesinde ikamet etmektedir.

Resmi sayım sonuçlarına göre Ukrayna’da 32.000 Gagauzun yaşadığı görülmesiyle birlikte, Ukrayna Gagauzlar Birliği’nin Başkanı Vasiliy Kelioglo Ukrayna’da 50.000 Gagauzun olduğunu iddia etmektedir. Moldova Transnistriya’da 2004 yılının nüfus sayımı verilerine göre 4.100 Gagauz yaşamaktadır. 2010 yılında ise Transnistriya Gagauzlar Birliği başkanı Sergey Kalınedelya’nın verdiği bilgilere göre bu sayı 16.000 çıkmıştır.

Bulgaristan’da Gagauzlar

Bulgaristan’da Gagauzlar genellikle Varna, Şumnu, Balçik, Kavarna bölgelerinde yaşamaktadırlar. Bulgaristan’da yaşayan Gagauzlar’ın nüfusu hakkında eski kaynaklarda 20.000, 30.000, 34.000, 5.000 gibi birbirini tutmayan rakamlar verilmektedir. Rakamların birbirinden farklı olmasının sebebi ise, Bulgar yönetiminin Türklere uyguladığı asimilasyon politikaları sonucunda Bulgarlaşmış Gagauz sayısının kesin olarak bilinmemesidir.

Bulgar nüfus istatistikleri Gagauzları Bulgar hanesine kaydettikleri için bu topluluğun gerçek sayısını öğrenmek imkânsızdır. Örneğin, 2001 nüfus sayımı sonuçlarına göre Bulgaristan genelinde sadece 540 Gagauz’un yaşadığı söylenmektedir. Çavuş köyü belediye başkanı Stefan Zenginov’un verdiği bilgilere göre ise sadece Varna dolayında 400 Gagauz yaşamaktadır. 2011 yılında Bulgaristan’da yapılan nüfus sayımında ise Gagauzlar artık ayrı sütunda gösterilmeyip “diğer halklar” sütununda gösterilmektedir. Lakin bu durum, Gagauzların Bulgaristan’dan göç ettiği, neredeyse kalmadığı anlamına gelmemekte, onların iyice asimile olduklarını göstermektedir. Şahsi araştırmalarımdan da yola çıkarak, Bulgaristan’da Gagauzların kendilerini Bulgar olarak gördüklerini söylemek mümkündür.

Bulgaristan’daki Gagauzlar kendilerine “Gagauzum, ama aynı zamanda Bulgarım” demektedir. Böyle olmasında en büyük faktör dinleridir. Kendilerini Türkçe konuşan Müslüman halkından ayırt etmek için Bulgar olarak adlandırmaktadırlar.

Yunanistan’da Gagauz nüfusu

Yunanistan’da Gagauzların yaşadığı bilinmekle birlikte, Yunanistan devlet politikası gereği bu ülkedeki Gagauz nüfusu da kapalı kutudur. Yunanistan’da Gagauzların yaşadığı 30 civarında köy ve kasaba olduğu biliniyor. Örneğin Selanik, Dedeağaç, Orestiada, Saloniki bölgelerinde Gagauzlar vardır. Orestiada şehri Yunanistan Gagauzları tarafından Gagauzların merkezi olarak atfedilmektedir. Kesin olmamakla beraber, günümüzde Yunanistan’da 3.000 üzerinde Gagauz’un yaşadığı tahmin edilmektedir. Oysa ki, XIX. başında burada 7.330 Gagauzun yaşadığı belirtilmekteydi.

Romanya’da Gagauzlar

Gagauzların kesin sayılarının olmadığı ülkeler arasında Romanya da yer almaktadır. Bazı kaynaklar Dobruca’da 250.000-300.000 Gagauzun yaşadığını söylese de, bunların büyük bir kısmı asimile edilmiş ve ana dillerini unutmuşlardır. 1930 yılı nüfus sayımına göre, sadece Tulça ve Köstence illerinde bine yakın Gagauzun yaşadığı telaffuz edilirken, 2002 yılında Romanya genelinde yapılan nüfus sayımında yalnız 45 kişi (bunların tümü yaşlı olduğu belirtilmelidir) kendini “Gagauz” olarak kayda aldırmıştır. Yunanistan, Bulgaristan, Romanya gibi ülkelerde Gagauzca konuşan insan sayısının çok azaldığını, gençlerin ana dillerini ve milliyetlerini unuttuğunu, ancak yaşlı bazı kişilerin kendi dillerini konuştuğunu görmek mümkündür.

Hemen belirtmek gerekir ki, burada bahsedilen ülkelerin sağlamış olduğu resmi veriler oldukça düşük gösterildikleri için gerçeği yansıtmamaktadır. Bu durum, son yüzyılda Gagauzların kimlik kaybına uğramasından kaynaklanmaktadır.

Gagauzlar, asimilasyon politikalarına maruz kalarak nüfus sayımlarında kendilerini Yunan, Bulgar, Romen gibi farklı kimliklerle kayda aldırmaktadırlar.

Gagauzların kısa sürede asimile olmalarının sebebi – kökenleri ve tarihleri ile ilgili kesin bilgilerin var olmamasından ve ayrıca dinlerinden kaynaklanmaktadır. Gagauzların menşei, adı ve tarihi üzerine birçok hipotez var olmasına karşın, bunların hiçbiri kesinlik kazanmamıştır. Kökenini ve tarihini bilmeyen halkı, süregelen politikalar ve dinin de etkisi ile kısa sürede asimile etmek mümkündür.

Devamı gelecek hafta…

İrina İsiumbeli

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!