İslam’ın Yedi Mutasavvıfı Buhara’da

Mayıs 19, 2018 0 Yorum Analizler , Türkistan 703 Görüntülenme
İslam’ın Yedi Mutasavvıfı Buhara’da

Özbekistan’da 2018 yılı Abdülhalik Gucdüvani’nin 915 yıl dönümü ve Bahauddin Nakşibendi’nin 700 yıl dönümü olarak kutlanıyor. Buharada’ki ‘Yedi Mutasavvıf’’ın mezarları restore edilerek daha çok ziyaretçi ve turistlere tanıtılması için çalışmalar devam ediyor.

 Birinci Mutasavvıf

Abdülhalik Gucdüvani (1103-1179), Nakşibendi tarikatına mensup din bilgini ve mutassavıf. Abdülhalık, Buhara yakınında Gucdevan isminde bir küçük kasabada doğdu. Babası Malatya’dan Türkistan’a taşınmış bir fakih’ti. Buhara’da tefsireğitimi alırken Nakşibendi tarikatının silsilesinde yer alan Yusuf Hemedeni ile tanıştı. Hemedani’den Nakşibendi tarikatını öğrendi ve daha sonra Nakşibenditarikatını sistemleştirerek, genişletti. Farsça’da “Kelimat-ı kudsiye” denilen On bir ana tarikat kuralını Nakşibendi tarikat kuralı haline getirdi. 1179 yılında Gucdevan’da vefat etti. Türbesi Buhara şehir merkezine 50 km. mesafedeki Gucdevan kasabasındadır.

“Kelimat-ı kudsiye”

Vukuf-ı Zamanî: Müridin zamanı çok iyi değerlendirmesi.

Vukuf-ı Adedî: Dersin adedi ve gerçek manası düşünülmeli.

Vukuf-ı Kalbî: Kalbi uyanık tutmak gerekir.

Hûş der-dem: Nefes alıp verirken, gaflette olmamak.

Nazar ber-kadem: Başkasına değil, kendine bakmak.

Sefer der-vatan: Halktan ayrılıp Hakk’a yönelmek.

Halvet der-encümen: Halk içinde de olsa halvet hali olmalı.

Yâd kerd: Şeyhin verdiği zikri, kalb ve dil ile daima tekrarlamak.

Bâz geşt: Zikirle Allah’a dönüş, vuslât düşünülmeli.

Nigah-daşt: Kalbi zararlı düşüncelerden korumak.

Yâd-daşt: Masivâyı bırakarak, sadece Allah’ı düşünmek.

İkinci Mutasavvıf

Revgari Khoja Arif, Mohitobon (12. yüzyılın ortaları, Revgar köyü, Shofirkon bölgesi, 1259), Khojagonnagshbandi mezhebinin en büyük figürlerinden ve teorisyenlerinden biri. Onun ruhani öğretmenlerinden biri Bahouddin Nakşibendi. “Gutbul Evliya” (Evliyaların lideri) ünvanıyla bilinir. Abdukhalik Gijduvoniy’den tasavvuf ilmini öğrendi.

Sufizm’in temel ve teorik konularını tartışan ‘Orifname’ kitabını yazdı. İçinde, Tasavvufun tövbesine (ilerideki tüm günahların tövbesi ve gelecekte herhangi bir günah işlemememe kararına) özel önem verilir. Revgari tövbenin “İslam’ın dininin sütunu” olarak tanımladı.

Birçok öğrenci hazırladı. Bunlardan en tanınmışı Khoja Mahmud Anjir Fağnaviy’dır. Vefatından sonra Shofirkon’a defnedildilerek türbesi yapıldı. Türbenin ve çevresindeki cami bağımsızlık yıllarında restore edildi.

Üçüncü Mutasavvıf

Khoja Mahmud Anjir Fağnaviy, Vabkent bölgesinde, Anjir Fağni köyünde doğdu ve burada büyüdü. Bu köyün şu andaki adı Anjirbog (İncir bahçesi). Khoja Mahmud Anjir Fağnaviy, Hoja Arif Revgari’dan bilim ve bilimin ilmini öğrendi.

Khoja Ali ar-Romitan,Hızır el-Khatr’aya “Bu zamanda tasavvıf ilmininin hocası kimdir?” diye sorduğunda Hızır el-Khatr’a bu sorunun cevabını “Bu zamanda tasavvıf ilmininin hocası Hoja Mahmud Anjir Fğnavidir!” diye  yanıtladığı bilinir. Hızır el-Khatra’nın tavsiyesiyle Khoja Ali ar-Romitaniy, Hoja Mahmud’un öğrencisi olmuştur. Günümüzde Hoja Mahmud’un mezarı ziyaret yeri olarak kullanılır.

Dördüncü Mutasavvıf

Khoja Ali Romitoni, Hodja Azizon olarak bilinir.  Romiton ilçesinin Korgon köyünde doğdu. Tasavvıf ilminin bilginlerinden biridir. “Maqomate’in Şah Nakşibesi” eserinde yazıldığına göre 1310’da Köhne Urgençte vefat ettiği yazılıdır. Hoca Ali’nin dört önde gelen öğrencisi vardı: Hoja Muhammed Kulohduz, Hoca Muhammed Khalloj, Hoca Muhammed Bovardiy, Hoja Muhammed Boboy Samosi.

Günümüze kadar “Manojibi Khoja Ali Azizon Romitani” çalışması ulaşabilmiştir. Eserde, Romitoni’nin Tasavvufun ahlakı hakkındaki görüşleri, Khojagon mezhebinin kuralları ve öğretileri özetlenmiştir. Ayrıca “Risolai Azizon” eseri en meşhur eseri olarak bilinir. Bu eser öğretim yönteminin ön koşulları hakkında bilgi verir.

Beşinci Mutasavvıf

Hoca Muhammed Boboy Samosi 13. yüzyıl, Romitan ilçesindeki Samos köyü – 1354’te doğdu. Buhara’nın yedi meşhür Hojagonnakhshbandi mezhebinin Mutasavvıflerinin beşincisidir. Hoja Ali Romitani’den ilim almış ve onun vefatının ardından yerine geçmiştir. Bakhouddin Nakşibband doğduğu zaman, onu manevi çocuğu olarak ilan etmiş ve Seyyid Mir Kulol’a Bahauddin’i terbiye etme, yetiştirme görevini vermiştir.

Samosi’nin mesleği bahçivanlıktı. Samosi’nin mezarı doğduğu Samos (günümüzdeki adı Simas) köyündedir.

Altıncı Mutasavvıf

Amir Kulal (bilinmeyen – 1370 yılında öldü) – Hanefi mezhebinin içinde bilgini ve Nakshbandiya tarikatının devamçısıdır. Muhammad Bahauddin Nakşibendi’nin ruhani öğretmenidir.

O Buhara’ya yaklaşık yedi km uzaklıkta yerleşen  Sohar köyünde doğdu. Orada doğdu, yaşadı ve hayata göz yumdu. Ölüm tarihi 29 Kasım 1370 olarak bilinir.

Ailesi çömlekçilirik yaparak geçindiğinden “Kulal (Çömlekçi)” adıyla da anılır. Onun damadı Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid’dir.

Bu tarikata adı verilen Nakşiband Muhammed Bahauddin Buhari, Amir Kulal’ın öğrencisiydi. Ruhsal rehberliğinin tamamlanmasının ardından ve atanması sırasında Amir Kulal kendisine şöyle dedi: “Oğlum Bahauddin, göğsümdeki ve ruhumdaki her şeyi sana verdim. Fırsatları yükselt ve iyi insanlari ara!”

Amir Kulal’ın mezarlığı egemenlikten sonra restore edilmiş ve bugün ziyaretgah yerine dönüştürüldü.

Yedinci Mutasavvıf

Nakşibendi tarikatının isim babası, büyük mutasavvıf evliya. Şah-ı Nakşibend veya Bahaddin adıyla anılır. Silsileyisadat’te Muhammed Baba Semmasi ile Seyyid Emin Kulal’ın talebesidir.

Bakhouddin Nakshband 1318’de Buhara şehrinin yakınındaki Qasr Hinduvon köyünde doğdu. Yusuf Hamadani ve Abduholiq Gijduvani’nin kendi öğretilerini oluşturmadaki teorilerine dayanır. Öğretim “Dil-ba yor-u-dast-ba kor ” (kalbin zikirde (Allah’ta) ellerin ise işte) görüşüne dayanır. NakşibendiSufizm, Tasavvuf’ta var olan katı gerekliliklerin günlük gereksinimlerini hafifletmiş, değiştirmiş ve uygulamaya geçirmiştir.

Ona göre, Allah’a olan ibadet zikir yapmakla yerine getirilmeli. Öyleyse kul her zaman emekle meşgul olmalıd. Nakşibendi’nin ibadeti dünyevi işlerden vazgeçerek değil belki gönül ve ruhsal yönden yapılarak Tanrı’ya ulaşma fikri, Sufizm’in Müslüman dünyasının daha geniş nüfusunun içine yaygınlaşmasını sağlamıştır.

Nakşibendi’nın mezarı tarihten beri bir ziyaret yeridir. Daha önce, Emirler tahta çıkmadan önce, uzak bir sefere çıktıklarında veya döndüklerinde onun mezarını ziyaret ederlerdi. Abdulazizkhon 1544 yılında Nakşibendi Türbesi yakınında muhteşem bir oda inşa edildi. Nakşibendi’ye tarikatı Nakshbandiya’nın ölümünün ardından geniş bir şekilde yayıldı. 15. yüzyılda, Hoja Akhror Ubaydullah Valiy bu mezhebin en büyük vekili olarak ortaya çıktı. Nakşibendi öğretisinde Abdurahmon Jami, Alisher Navoi, Zirididdin Muhammed Babur ve Boborahim Mashrab gibi şairler de vardı. İşlerinde Nakshbandiya’nın fikirleri yaygın ve kapsamlı bir şekilde tanıtıldı.

Özbekistan’da 2018 yılı Abdülhalik Gucdüvani’nin 915 yıl dönümü ve Bahauddin Nakşibendi’nin 700 yıl dönümü olarak kutlanıyor. Buharada’ki ‘Yedi Mutasavvıf’’ın mezarları restore edilerek daha çok ziyaretçi ve turistlere tanıtılması için çalışmalar devam ediyor.

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!