Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Jomart Tokayev: Türkistan Bölgesi Ülkelerine Güvenlik Garantisi Verilmelidir

Ekim 1, 2020 0 Yorum Türkistan 26 Görüntülenme
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Jomart Tokayev: Türkistan Bölgesi Ülkelerine Güvenlik Garantisi Verilmelidir

23 Eylül 2020 tarihinde Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Jomart Tokayev, BM Genel Kurulu’nun 75. Oturumuna çevrimiçi katılarak konuşma yaptı. Tokayev’in konuşması COVİD-19 küresel salgınıyla mücadeleden nükleer silahların yayılmasına, devletlerin arasındaki güven eksikliğinden iklim değişikliğine pek çok konuyu kapsamaktadır. Konuşmada özellikle Türkistan (Orta Asya) bölgesi vurgusu ön plana çıkmaktadır.

Tokayev öncelikle, Türkistan’da birlik ve beraberliği desteklediğini açıklamaktadır. Bölgesel işbirliği konusuyla ilgili olarak Tokayev’in ifade ettiği “Müreffeh, güçlü ve birleşik bir Orta Asya hem bölgesel hem de küresel paydaşlar için yararlıdır” açıklaması bunun bariz bir göstergesidir. Tokayev bölgedeki tartışmalı konuların işbirliği ile aşılabileceğinin farkındadır. Dolayısıyla, onun bölgedeki su kaynaklarının verimli kullanımıyla ilgili olarak önerdiği  “Bölgesel Su Ve Enerji Konsorsiyumu”nun kurulması oldukça manidardır.

Ayrıca Kazakistan Cumhurbaşkanı bölgenin koordineli bir şekilde kalkınması gerektiğine de dikkat çekmektedir. Onun için Almatı’da BM öncülüğünde “Bölgesel Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Merkezi”nin kurumsallaştırma teklifi yerinde bir öneridir.

Küresel salgınla mücadele çerçevesinde Tokayev, salgın döneminde özellikle uluslararası sulara çıkışı olmayan gelişmekte olan ülkelerin ticaret ve tedarik zincirlerine ciddi şekilde zarar verildiğinin altını çizdi. Bilindiği üzere hiçbir Türkistan ülkelesinin denize çıkışı yoktur. Bu bağlamda Tokayev, LLDC Grubunun (Uluslararası Sulara Çıkışı Olmayan Gelişmekte Olan Ülkeler Grubu) dönem başkanı olan Kazakistan’ın etkin diplomasi yürüttüğünü hatırlatmaktadır.

Türkistan’da bölgesel işbirliği konuları mühimdir. Ancak daha da önemli olan konu, bölgesel güvenliktir. Bu bağlamda Tokayev’in konuşmasındaki en dikkat çekici husus, Türkistan devletlerine BM Güvenlik Konseyi tarafından yasal olarak bağlayıcı güvenlik garantisinin verilmesi mevzusudur. Bu doğrultuda Tokayev, önce Kazakistan’ın kendi iradesiyle nükleer cephaneliğinden vazgeçtiğini ve dünyanın en büyük nükleer test sahasını kapattığını hatırlatmaktadır.

Esasında Kazakistan yönetimi Sovyetlerden miras kalan nükleer silahlardan vazgeçme kararını, BM Güvenlik Konseyi daimi beş üyesi tarafından verilen güvenlik garantisi karşılığında almıştır. Aynı güvenlik garantisi, aslında, nükleer silahlarından vazgeçen Ukrayna’ya da verilmiştir. Ne var ki, 2014 yılında Rusya’nın Ukrayna’ya müdahalesi esnasında güvenlik garantisinin işe yaramadığı anlaşılmıştır. Tokayev, Ukrayna senaryosunun Kazakistan’da yaşanmasını önlemek amacıyla “nükleer silaha sahip olmayan her devlete yasal olarak bağlayıcı güvenlik garantisi verilmesi” gerektiğini savunmaktadır.

Kazakistan burada sadece kendi adına değil, bütün Türkistan bölgesi adına konuşmaktadır. Nitekim 2009 yılında Kazakistan’ın önerisi ile “Orta Asya’da Nükleer Silahsız Bölgenin Kurulmasına İlişkin Semipalatinsk Antlaşması” imzalanmış ve bölge ülkeleri nükleer silah elde etmeye çalışmayacağı yönünde taahhütte bulunmuştur. Tokayev konuşmasında BM Güvenlik Konseyi 5 Daimi Üyesi olan ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa’yı Semipalatinsk Antlaşması da dahil olmak üzere diğer Nükleer Silahsız Bölge Antlaşmalarının ilgili Protokollerini onaylamalarını istemektedir. Aksi takdirde dünyada nükleer silahsızlanma yönünde çabalamanın hiçbir anlamı kalmayacaktır.

Sonuç olarak, Tokayev’in BM 75. Genel Kurul konuşması; bir yandan Kazakistan’ın güvenlik bağlamında kaygılarını ortaya koyarken, diğer yandan Türkistan bölgesi ülkelerinin birlikte hareket etmesi gerektiğine dair önemli bir sinyaldir. Çünkü bölge ülkeleri ancak ortak bir kimlik oluşturabildiği ve eşgüdümlü hareket edebildiği durumda etkili olacaklardır.

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!