Kırgızistan 7 Nisan Devriminin 10. yılı

Nisan 7, 2020 0 Yorum Analizler , Türkistan 46 Görüntülenme
Kırgızistan 7 Nisan Devriminin 10. yılı

Kırgızistan Türkistan’ın demokrasi adası olarak bilinir. Türkistan’da bulunan 5 cumhuriyetin içinde ilk olarak 2005’te halk devrimiyle iktidarın değişimi sağlanmıştı. Ancak 7 Nisan 2010’da ikinci kere iktidar devrildi. Bugün 7 Nisan devriminin 10. yıl dönümü.

XX. yüzyılın en büyük imparatorluğu olan Sovyetler Birliği 15 Cumhuriyetten oluşmaktaydı. Bu birlik 1980’lere kadar katı bir diktatörlük rejimi ile yönetildi. 1985’te iktidara gelen Gorbaçov ülkeyi demokratikleştirmeye yönelik girişimlerde bulundu. Bu adımlardan sonra cumhuriyetler de kendi söz sahiplerini, haklarını ortaya koymaya başladı.

Kabul edilen yeni ana yasaya göre SSCB içindeki cumhuriyetler kendi bağımsızlıklarını ilan edebilirdi. Böylece 1989’da Baltık ülkeleri (Estonya, Letonya ve Litvanya) SSCB’den ayrıldı. Kafkas ve Türkistan ülkelerinde ise yeni demokrasiye göre organizasyonlar, dernekler örgütlenmeye başladı.

Kırgızistan’da 1989’da Kırgız gençleri tarafından kurulan “Aşar” harekâtı ilk miting, gösterilerini düzenledi. Ancak 1987’de Genç Tarihçiler Cemiyeti, Zamandaş siyasi kulüpleri kurulmuştu ve neden kendi tarihimizi okumuyoruz, neden kendi dilimizi konuşmuyoruz, neden siyasi olayları tartışamıyoruz gibi konuları ortaya koymuştu. Bunların neticesi olarak da 1989’da ilk siyasi harekâtlar kurulmaya başladı.

1989’da Kırgız dili Kırgızistan Sovyet Cumhuriyetinin Devlet dili olarak kabul edildi. 1989-90’larda Asaba, Akıyakt, Ak-Keme, Meken gibi siyasi harekâtlar kurulmaya başladı. 1990’da bu demokrasi güçler birleşip Kırgızistan Demokrasi Harekâtı adında siyasi bir birlik altında birleştiler. Bu Harekât komünist iktidara karşı duruyordu. Tüm SSCB’de değişen süreç ile Kırgızistan Sovyet Cumhuriyeti, Kırgızistan Cumhuriyeti olarak değişti. Ülke başındaki Genel Sekreterlik, Devlet Başkanı olarak adlandırıldı.

Bağımsız Kırgızistan

31 Ağustos 1991’de Kırgızistan bağımsızlığını ilan etti. 1993 Anayasa kabul edildi ve ülke başkanlık sistemini seçti. Ancak tüm Post-Sovyet ülkelerinde olan ekonomik kriz Kırgızistan’ı da ağır etkiledi. İlk Cumhurbaşkanı Asakar Akayev özelleştirme programıyla Sovyetlerden kalan tüm sanayi, toprakları halka dağıttı. Bu durumda devlet ekonomisi çökmeye başladı. Buna muhaliflerin sert tepkisi 2000’lerde yalan iftiralarla hapse atılmaya başladı.

Muhalifin hapse atılmasıyla 2002’de başkentten uzak Aksı ilçesinde halk ayaklandı. Ancak hükümetin bunu sert güç kullanarak cevaplaması ve 6 kişinin hayatını kaybetmesi ile durumlar ciddileşti.

Kırgızistan’da Lale Devrimi

Aksar Akayev hükümeti halktan özür dileyerek, bazı muhalifleri hapisten serbest bırakarak, bazı reformları yapmaya çalıştı.  2005’teki Şubat-Mart parlamento seçimlerinde Aksar Akayev kendi oğul, kızını ve yakın çevresindekileri milletvekili olarak Parlamento’ya getirmesi halkı ve muhalifleri ayaklandırdı.

24 Mart 2005’te Aksar Akayev hükümeti devrildi. Tarihte Lale Devrimi olarak adı kaldı. Yerine geçici olarak gelen muhalif lider Kurmanbek Bakiyev Temmuz’da %90 halkın oy oranıyla Devlet Başkanı olarak seçildi. Bakiyev ilk dönemlerinde ülkede ciddi reformlar yaptı, çalışanların maaşı, emeklilik maaşı, sosyal yardım bütçelerini arttırdı. Bazı fabrikalar kurdu, Sovyet sonrası işlerini duraklatan bazı fabrikalar tekrar üretebilir duruma geldi. Ancak 2007’de Parlamentoyu dağıttı ve kendi partisini kurarak, yeni seçimlerde Partisi Parlamento’da iktidarı kazandı. Artık her hangi bir işte muhaliflerin engeli yoktu. Cumhurbaşkanının yaptıkları Parlamento’da itirazsız onaylanıyordu.

7 Nisan Halk Devrimi

2008’deki dünya ekonomi krizi Kırgızistan’ı da çarptı. Muhaliflerin sert tepkileri Devlet Başkanı K. Bakiyev’i diktatörleştirmeye başladı. Kardeşleri, oğullarını yönetime gelmesi, bazı muhalifler suikasta uğraması ve bazılarının da iftiralarla hapse atılması, 2010 senesinin başında elektrik, doğalgaz ve telefon konuşmalar zam gelmesi halkı sokağa çıkarttı. Kırgızistan’ın kuzeyindeki Talas kentinde 6 Nisan 2010’da demokratikleşme ve çeşitli sosyal taleplerle başlayan yönetim karşıtı olayları kontrol edemeyen Kurmanbek Bakiyev iktidarı, muhalefet liderlerini tutuklatarak, ertesi gün bu kişilerin bırakılması talebiyle yapılan gösterilere polis sert müdahale uyguladı.

Göstericiler ise polislerin silahlarına el koyarak Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na yürüdü. Binlerce kişi, sarayın çatısındaki keskin nişancılarla çatışmış, çatışmada 87 kişi yaşamını yitirirken, bin 500 kişi yaralandı. Bakiyev hükümeti güneydeki kendi memleketi olan Celelabat şehrine sığındı.

Bakiyev Celelabat şehrinde kendi taraflarıyla toplanan mitingde Bişkek’te devrim sırasında ölenleler keskin nişancıların değil, arkadan atılan muhaliflerin silahından öldüğünü belirtmişti. Bazı dış güçlerin desteği ile Güney Kırgızistan devletini kurmaya çalıştı. Ancak çoğunluk halk ve yeni kurulan geçici hükümet buna izin vermedi. Rusya, ABD ve Kazakistan tasfiyesi ile Kurmanbek Bakiyev ülkeyi terk etti.

7 Nisan Sonrası…

İktidarın devrilmesiyle Roza Otunbayeva başkanlığında geçici hükümet kurulmuştu. 27 Haziran’da, Parlamenter Yönetim Sistemine geçişi sağlayan anayasa referandumu yapılmıştı. Roza Otunbayeva ise 1.5 senelik geçit devlet başkanı olarak seçildi. 2010 sonbaharda parlamento seçimi, 2011 sonbaharda ise devlet başkanlık seçimleri yapıldı. Bu seçimde çoğunluk oyu kazanan Almazbek Atambayev bir dönemlik devlet başkanlık sürecini kazandı. 2010 Anayasaya göre cumhurbaşkanı ancak bir dönemlik seçilebilirdi..

Atambayev, 2017’de seçimleri kazanan Sooronbay Ceenbekov’a devlet başkanlığını devretti. 2023’te dönemi bitecek olan S. Ceenbekov bir daha devlet başkanı adayı olamayacak ve üst düzen devlet görevine seçilemeyecekti.

7 Nisan devriminde vefat edenler Bişkek kenarındaki Ata-Beyit Anıt Mezarlığına defnedildi. Söz konusu mezarlıkta 1938’de Stalin kurbanları ve Cengiz Aytmatov mezarı da bulunuyor. Nisan şehitleri için müze yapılmış, anıt dikilmişti. Aynı zamanda Ala-Too meydanındaki Hükümet sarayı yanında da halkın mücadelesini simgeleyen 7 metre yükselliğinde beyaz-siyah anıt heykeli dikildi. Her sene 7 Nisan’da Devlet Başkanı, Meclis Başkanı, Yüksek Mahkeme Başkanı, Başbakan ve halk bu anıtları ve mezarlığına ziyaret ederek, kabirlerine çelenk konulur. Kuran-ı Kerim okunur, dualar edilir.

Ancak bu devrim hakkında halk arasında çeşitli söylentiler, fikirler de yok değildir. Kimine göre kanlı darbe, kime göre halk devrimi. 2019 yılına kadar bu gün sadece Bişkek’te anılıyordu. Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov, geçen sene 7 Nisan 2010’daki halk ayaklanmasında demokrasi uğruna hayatını feda eden kahramanların hatırlanması için 7 Nisan halk devriminin 10. yıl dönümünde ülke genelinde anılmasına ilişkin kararnameyi imzalamıştı. Ancak bu sene korona virüsü olayları yüzünden bugün de tüm ülke genelinde gerçekleşmedi.

 

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!