Gagauz Yeri’nde Avdarma Köyü

Aralık 14, 2017 0 Yorum Analizler , Balkanlar , Şehirler 1621 Görüntülenme

Moldova’nın güneyinde otonom yönetim sistem ile yönetilen Gagavuzya Özerk Cumhuriyeti’nde bulunan Avdarma köyü sahip olduğu mimarisi ve sokaklarının güzelliğiyle göz kamaştırıyor. Köy merkezinde bulunan “Avdarma Köyü Tarihi Müzesi”, 2011 yılında, Avdarma’ya 200 sene evvel yerleşen Gagavuz halkının tarihini anlatmak üzere açılmıştır.

Ignat Kazmalı’nın Gagauz Tarihine İlgi ve Emekleri

Müzenin yapımında büyük emekleri olan Ignat Kazmalı, RTÜK 9. Gelecekle İletişim Çalıştayı katılımcılarına müzedeki tarihi eserlerle ilgili bilgi verdi. Köye gelen birçok ziyaretçinin ilgisini çeken müzedeki tarihi eserler, köyde bulunan tüm evler kapı kapı dolaşarak toplanmış ve Avdarma köyü halkı tarafından müzeye bağışlanmıştır. 15 sene askeri hizmette bulunan İgnat Kazmalı’nın esir bir Uygur ile tanışması, Gagavuzların genel tarihine merak salmasına ve bu halka ait eserleri incelemesine sebep olmuş.

Tanıştığı Uygur, 1984’te Afganistan olaylarını ve bölge tarihini anlatarak, İgnat Kazmalı’yı Gagavuzlar kimdir, nereden, niçin ve nasıl gelmişlerdir gibi soruların cevabını bulmaya itmiş. Gagavuz Türklerinin, Altınordu Devleti’nden Osmanlı ve Rus hâkimiyeti altında geçen devirden birçok eserin sergilendiği müzedeki eserler, 30 yıla yakın bir zamanda toplanmış. Kırım savaşı (1853), Japon – Rus savaşı (1905), Ekim ihtilali (1917), I. ve II. Dünya savaşları, Çeçen savaşı, Tifüs salgını (1941-1945), Açlık Buhranı (1946-1947) ve Çernobil kazası dâhil köyün tüm öyküsü burada bulunan eserler ışığında tek tek anlatılıyor.

Avdarma Köyü Tarihi Müzesi’ndeki Eserler

Müzede yaklaşık bine yakın tarihi eser yer alıyor. Besarabya topraklarına yerleşen Nogayların sosyal yaşamına ait objeler ve her türden etnografik malzemeler titizlikle ve sistematik düzenle sergileniyor. 1290-1300 yılları arasında yapılmış Nogay Han’ın “iki başlı kartal” damgası ve o döneme ait bir sikke, müzede en çok ilgi çeken eserler arasında bulunuyor. Bu tarihi eser, Gagavuz Türkleri tarihi ile Nogay Türkleri tarihi arasındaki bağlantının da bir göstergesi. 1563 yılı itibari ile, Budcak ordusunun Nogay-Tatarları, Özakay sahalarında yaşamışlar. “Av”- “Avcılık” ve “Darma”- “Çit”, yani Türk dilinde avcılık yeri anlamına gelen köyün adı da Nogay-Tatarlarından kalma. Osmanlı-Rus savaşlarında  yani 1806-1812 yılları arasında, Nogay Tatarları Kırım’a, kuzey Kafkasya’ya göç ettirilmiş, kalanlar ise Osmanlı İmparatorluğu topraklarına yerleşmek zorunda kalmışlar.

Gagavuzların Kısa Tarihi:

Gagavuzlar daha önceleri Dobruca başta olmak üzere Balkan yarımadasının çeşitli bölgelerinde yaşamış bir halk. Onlar, Rusların isteği ve her çorbacıya 50 Desetina (ar) toprak verilmesi gibi teşvikler nedeni ile Bucak’a göç etmiş ve Çadırlı Gagavuzlar “Çadır-Lunga’ya”, Oraklı Gagavuzları da 1811 yılında 98 kişiden oluşan 19  göçmen Gagavuz aile ile, Avdarma’ya yerleşmiş ve “Avdarma” köyünü kurmuşlar. Nogay ve Gagavuzlar akraba Türk toplulukları olduğu için Gagavuzlar köydeki Nogaylardan kalan yer ve coğrafi isimleri değiştirmemişler. 2013 yılında tarihi Nogay kaynağı “Tatar Çöşmesi” restore edilmiş. Bunun dışında geçmişine büyük önem veren ve saygı duyan Avdarmalıların çeşitli savaşlar, baskılar, tifüs ve açlık vakalarında kurban verdikleri ecdatları adına yapılan “Acı Köşesi” anıt mezarlığı hakkında da söz etmek gerekir.

Avdarma Köyü

2014 yılında yapılan nüfus sayımına göre, Avdarma’da 3 bin 546 kişi kayıtlı olsa da, kalıcı olarak ikamet eden kişi sayısı 2550 olarak kayıtlara geçmiştir (bin 250 erkek, bin 300 kadın, 258 okul çağındaki çocuklar, 252 çocuk okul öncesi yaşında ve 780 emekli).  Köyün 3-7 yaş arasındaki çocukları için “İvuşka” anaokulu hizmet veriyor. Anaokulunda çocukların açık havada oynaması için yapılan modern, güvenli oyun parkı bulunuyor. Binanın kirası ve içindeki mobilyalardan en küçük oyuncaklara kadar çocukların her türlü ihtiyacı karşılanıyor.

Bunun yanı sıra, minik öğrencilere el becerilerini geliştirmek için üç katlı bir iş merkezinin üçüncü katında eğitim veriliyor. Çocukların burada yaptığı eserler köye gelen ziyaretçiler için de sergileniyor. İş merkezinin koridorunda ayrıca Avdarma köyündeki sosyal faaliyetleri ve Avdarmalıların günlük hayatlarını anlatan fotoğraflar sergileniyor. Sergilenen fotoğraflarda  Özakay sahalarındaki Nogay ve Tatar çeşmesi kültür ve tarihi kompleksinde düzenlenen uluslararası paraşütle atlama yarışmasından kareler de bulunuyor.

İgnat Kazmalı’nın  “Avdarma, 450 Yıllık Tarih 1563-2013” Adlı Eseri

Avdarmalı çocuklar için köyde profesyonel tenis kortu da bulunuyor. Hatta bu  köyün 2015 yılında tanıtım amaçlı kabul edilen simgesel bir bayrağı ve arması bile var. Ülkesine büyük bir aşkla bağlı İgnat Kazmalı’nın rehberliği sayesinde, ziyaretçiler Gagavuzların tarihi ile tanışma fırsatı buluyor. Gezi sırasında köyün tarihini daha yakından tanımak isteyenlere, İgnat Kazmalı’nın ikinci büyük çalışması olan “Avdarma, 450 yıllık tarih. 1563-2013” adlı kitap hediye ediliyor.

 

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!