Muhteşem Medeniyetlerin Başkenti Belh

Ocak 14, 2018 0 Yorum Analizler , Türkistan 2286 Görüntülenme

Antik dünyanın tarihi ile ilgilenenler kesinlikle Afganistan’daki Belh (Balkh) şehrini ziyaret etmelidirler. Şehrin tarihi M.Ö. 1500 yılına kadar uzanıyor.

Eski Pers inancı Zerdüşlüğün kutsal kitabı  Avesta ve Ferdevi’nin Şahnamesine göre Zerdüşt Belh’te doğdu ve burada öldü. Bundan 40 yıl öncesine yani 1979 yılında Sosyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin (SSCB) Afganistan’a saldırması öncesine kadar Zerdüştler turist olarak Belh’e geliyorlardı çünkü turistik bir alan olan büyük Zerdüşt tapınağı (Mitra) ve kalesi Belh’te bulunmaktadır. Zerdüş inancı Achaemenidlerin ve daha sonra Sasani halklarının devlet dini haline geldi. Afganistan’ın eski adı Aryana idi. O zamanlarda Belh Aryan’ın başkenti ve bölgenin en zengin ve medeni şehriydi. Belh eski Yunan kitaplarında Aryana’nın incisi olarak geçiyor.

Belh tarih boyunca Türk, Fars ve Arap yönetimleri arasında tekrar tekrar el değiştirdi. Kent sadece Türkler ve Farslar için değildi, aynı zamanda Yahudilerin ve Hintli tüccar topluluklarına ev sahipliği yapmıştır. Şairleri ve akademisyenleri, din alimlerini, hatta coğrafyacıları ve astromi üzerine çalışan insaları barındırdı. 1099 ünlü insanın mezarı Belh’tedir.

Belh 7 kere yıkıldı ve yeniden inşa edildi. Ardından, Özbekler, Safeviler, Moğollar ve sonunda Afganistan’ın Durrani Şahları tarafından yönetildi ancak zamanla yavaş yavaş önemini yitirdi.

Şehirlerin Annesi

Belh, Hindu Kuş Dağları ile Afganistan’ın kuzeyinde bulunan Amu Derya (tarihsel olarak Oxus olarak da bilinir) arasında bulunan 2500 yıllık tarihi olan antik bir şehirdir. Coğrafi konum olarak Belh, Hindistan, Maveraünnehir ve Türkistan’ı birbirine bağlayan ticari yolların kesiştiği bir noktadadır. Arap fatihler tarafından Umm-al-belad yani şehirlerin annesi olarak bilinen Belh, doğu ile batı arasında uzanan büyük İpek Yolu üzerinde yer almaktadır.

Nevruz’un Başkenti

Belh nevruzun başkenti olarak bilinmektedir. Avesta kitabına göre nevruz ilk kez Belh padişahı Jamşid veya Yama tarafından kutlanmıştır. Bu yüzden nevruz Afganistan’da  medeniyet ve tarih simgesi olarak her yıl coşkulu bir şekilde kutlamaktadır. Geçen sene 2017 yılında Afganistan’da 5696. nevruz kutlaması yapıldı.

Mevlana’nın Doğum Yeri

Belh ünlü şairler ve bilim insanlarının evidir. Bunlardan birisi de Mevlana Celaleddin Rumi 30 Eylül 1207’de Belh’de doğdu. Annesi Mümine Hatun, babası Bahadüddin Veled bir din alimi, hukukçu ve maneviyat ehli idi. Moğollar Türkistan’ı 1215-1220 yılları arasında işgal edip Belh’e yaklaştıkları zaman Rumi’nin babası Belh’i ailesiyle ve bir grup öğrenciyle birlikte terk etti.

Günümüzde Afganistan’ın 34 vilayetinden birisi olan Belh’in merkezi 20 kilometre güneyinde Mezar-e Şerif şehridir. Belh şehri Türkiye’de Konya, Özbekistan’da Buhara’yı Şerif ve Türkmenistan’da Merv şehri ile kardeş şehirlerdir.

Kubbet-ül İslam

Belh şehri Buhara-yı Şerif ve Ahlat ile birlikte “İslâm’ın kubbesi” ünvanı ile anılan üç şehirden biridir, belki de birincisidir.

 

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!