Şah ve Şair Babür

Şubat 14, 2020 0 Yorum Analizler , Türkistan 156 Görüntülenme
Şah ve Şair Babür

14 Şubat 1483 (hicri 6 Muharrem 888) yılında Timuri sultanlarından, Hindistan’da bir Türk devletinin kurucusu Zahiriddin Muhammed Babür dünyaya geldi. Babür Fergana Beyi, Timur’un torunu Ömer Şeyh’in oğlu, dördüncü kuşak Timuri neslinden bir hükümdardı.

Babür babasının erken vefatından sonra 1494 yılında on iki yaşında Fergana hükümdarı oldu. Genç yaşında güçlü rekabet meydanında mücadele etti. Birkaç kez zafere kavuşup, başkent Semerkant’a sahip çıktı ama Semerkant tahtını korumak zordu. Moğullardan olan Şeybani Han Maveraünnehir’i fethedince, önce Horasan’a (Afganistan toprakları) sonra da Hindistan’a yöneldi ve orada bir Türk devletininin kurucusu oldu. “Babürname” hatıra günlüğü ve bir çok gazel, rubai, tuyuklarıyla Çağatay edebiyatının önemli müelliflerinden biri olarak tarihte kaldı.

Bâbür’ün siyasî mücadeleleri üç ana bölümde ele alınabilir: Fergana hâkimiyeti (1494-1504), Kâbil hâkimiyeti (1504-1526) ve Hindistan hâkimiyeti (1526-1530). Bâbür’ün asıl gayesi Endican’da saltanat sürmek değil atalarının vaktiyle sahip bulundukları Semerkant’ı ele geçirmekti. 3 kere Semerkant hakimi olarak hutba okunmasına rağmen uzun süre yönetmeye muvaffak olamadı. Sürekli devam eden taht mücadeleleri sonucunda Afganistan’a gidip orada bir devlet kurdu.

Bâbür Hindistan seferini 1525’te yaptı.12.000 kişilik ordusuyla oraları ele geçirmeye çalıştı. Osmanlı savaş nizamını uygulayan ve ateşli silâhlar kullanan Bâbür karşısında İbrâhîm-i Lûdî büyük bir yenilgiye uğradı ve öldürüldü. Onun ölümüyle Lûdîler’in hâkimiyeti sona erdi. Bâbür bu seferden sonra Delhi ve Agra’yı da süratle ele geçirdi ve 1526 yılında Bâbürlü Hânedanını kurdu.

1530’da hastalanan Bâbür, hastalığının giderek ağırlaşması üzerine bütün emîrleri huzuruna çağırarak oğlu Hümâyun’u hükümdar ilân etti ve onlardan bağlılık yemini aldı. Üç gün sonra da 6 Cemâziyelevvel 937’de (26 Aralık 1530) Agra’da vefat etti. Naaşı Cemne Nehri kenarındaki Nûr-Efşân bahçesinde toprağa verildi. Vasiyeti gereğince de altı ay sonra Kâbil’e taşınarak Bâğ-ı Bâbür’de yakınlarının yanına gömüldü. Şah Cihan 1646’da Bâbür için muhteşem bir türbe inşa ettirdi.Bâbür’ün on sekiz çocuğu olmuştu. Öldüğünde dört oğlu ile üç kızı hayatta idi. Bunlar Hümâyun, Kâmrân, Askerî, Hindâl, Gülreng, Gülçehre ve Gülbeden’dir.

Bâbür kurduğu devlet ve tarihte oynadığı önemli rol bakımından Türk tarihinin önde gelen simalarından biridir. Batılı yazarlar, o devirde pek az hükümdarda görülen meziyetleri şahsında toplamış olan Bâbür’e hayrandırlar ve başka hiçbir kahramanın kendisini onun Bâbürnâme’sindeki kadar güzel tasvir edemediği kanaatindedirler.

Bâbür kılıç kullanmakta, ok atmakta, ata binmekte mahir olduğu kadar insan ruhunu tanımakta, fertleri ve toplumları idare etmekte de o derece mahirdi. İleri görüşlü bir devlet adamı ve soğukkanlı bir kumandandı.Maiyetine karşı merhametli ve şefkatli davranır, affına sığınan suçluları bağışlamakta tereddüt etmezdi.Gerektiğinde de en ağır cezaları uygulamaktan çekinmezdi.

Bazı besteler yaptığı bilinen Bâbür güzel sanatların hemen hepsiyle yakından ilgilenmiştir.Aynı zamanda iyi bir hattat olan Bâbür “hatt-ı Bâbürî” adıyla yeni bir hat icat etmiştir.Şiir ve edebiyata da vâkıf olup Çağatay şiir ve nesrinin en güzel ve orijinal örneklerini vermiştir. Teknolojik gelişmeleri de yakından takip ederek bunları yalnızca savaş için değil aynı zamanda tarımda üretimi artırmak amacıyla da kullanmıştır.

Türkiye’de Babür hayatı ve eserlerine ilişkin bir çok araştırma yapmıştır. YOK’un sitesinde yapılan araştırmaların bazılarını inceleme imkanımız vardır.

https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)

90’lı yıllarda bir grup Özbekistanlı araştırmacılar saha araştırması düzenleyip, Babür hayatı boyunca uğradığı tüm bölgelere gidip araştırmalar yapmışlardır.Linkte bu araştırma gezisiyle ilgili bir belgesel program eklidir. (https://youtu.be/A7jGxC4WO5w)

Özbekistan’da Babür her sene 14 Şubatta ülke genelinde büyük kutlamayla anılır. Memleketi Fergana’da Uluslararası Babür Vakfı, devlet kütüphanesi ve bir çok park faaliyet göstermektedir.

Kaynak: https://islamansiklopedisi.org.tr/babur

https://islamansiklopedisi.org.tr/baburname

 

 

 

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!