Türkistan Muhtariyeti Hükümeti’nin Kuruluşunun 100. Yıl Dönümü 

Kasım 29, 2017 0 Yorum Analizler , Türkistan 1097 Görüntülenme

Günümüzde Batı merkezli kapitalist Batı toplumlarının “Orta Asya”  olarak tanımladığı Türkistan’da, 20.yüzyılın başında ciddi olaylar yaşanmış ve Türkistan halkının milli şuuru uyanmıştı.

O dönemde Türkistan’ın geniş, bereketli toprakları yaklaşık 100 yıldır Çarlık Rusya’nın sömürgesi idi. Rusya’nın başkentindeki kanlı devrimler ve Türkistan halkının sömürülmesi Çarlık hükümetine karşı ayaklanmaya yol açtı. Özellikle 1898 Fergana ayaklanması, mili yerel partilerin, derneklerin kurulması, bağımsız, ortak bir devletin temelini attı. 1916 tarihindeki Çarlık Rusya’ya karşı ayaklanma ve onun neticesi büyük soykırım ile tamamlanması halkın yine de bağımsızlık istediklerini eksiltmedi.

Çarlık yönetiminin yıkılmasına yol açan 1917 Şubat İhtilali’nin Tüskistan’da milli, demokratik güçlerin harekete geçirmesini sağladı. Şubat ayından Kasım ayına kadar Türkistanlılar çeşitli toplantılar düzenledi. 25 Ekim 1917’de Çarlık Rusya yerine gelen Geçici Hükümeti Bolşevikler devirdi. Ancak başkent Moskova’dan uzak olan Türkistan bölgesinde 1 Kasım’da Bolşevikler ayaklanıp, Türkistan geçici hükümetini devirdiler ve yerine Sovyet hükümeti geldiğini ilan ettiler. 15-17 Kasım’da Taşkent şehrinde Türkistan Sovyet Hükümeti kuruldu ancak hükümete hiç bir Türkistanlı katılmadı. Sovyetler Hükümetinin lideri Lenin 22 Kasım 1917’de Halk özgülüğü kararını çıkarttı. Karara göre Rusya’daki etnik gruplar milli devletini kurabilirdi. Bu karardan yararlanarak Türkistanlı aydınlar 26-28 Kasım’da Türkistan Müslümanlarının IV. Olağanüstü Kurultayını Hokand şehrinde Han Sarayında topladılar. Kurultay Çokay’ın konuşmasıyla açıldı. 3 günlük Kurultayda Türkistan Muhtariyet Hükümetinin kurulması, Türkistan’daki tüm halkın hakları korunması kararı çıktı. Bu hükümet Taşkent’teki Sovyet Hükümetinden farklı olarak Türkistan halklarının yanı sıra Türkistan’daki Rus ve Ukraynalılar da hükümete katıldı.

Tınışbayev Başbakan Oldu

Türkistan Hükümetinin başbakanı Muhammedcan Tınışbayev, Başbakan Yardımcısı Sultan Şahahmedov ve Dışişler Bakanı Mustafa Çokay oldu.

Bu hükümetin kurulması Türkistan halkı arasında büyük coşku ve sevinçle karşılandı. 1 Aralık’ta Namangan’da 10 bin kişi muhtariyete destek yürüyüşü yaptı. Yürüyüşte “Yaşasın Türkistan Muhtariyeti ve Hükümet’i” yazılı afişler taşındı.  Buna benzer gösteri ve mitingler hafta içinde Türkistan’ın başka vilayetlerinde de devam etti. Bu konuda en görkemli toplantı ise 6 Aralıkta Taşkent’te yapıldı. Cuma Camisi’nin içinde ve dışında 60 bin kişi toplandı. Toplantıda halk Türkistan Muhtariyeti’ni desteklediklerini bildirdiler ve bundan böyle Türkistan Muhtariyeti Geçici Hükümet’inden başka hiç bir Hükümet’i tanımayacakları konusunda karar aldılar.

Hükümet 2 ay yaşamasına rağmen bugünkü tüm Türkistan coğrafyası destekledi ve tanıdı.  Ne yazık ki Sovyet Bolşeviklerin Şubat 1918 tarihinde silahı saldırısıyla hükümete son verdiler. Fakat bu hükümet adamları, bağımsızlık için 1932 senesine kadar mücadeleyi devam ettirdiler.

Bu hükümetin kurulması 100 yıl öncesinden günümüze Türkistan halkının birlik olabileceğini göstermiştir.

 

 

 

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 Yorum

Henüz yorum yok.

Henüz yorum yapılmamış. Yorum Yap!